021 3623 5350

ماهنامه پدر مهربان

با ما همراه باشید

در گفت و گو با حجت الاسلام علی سراج

در گفت و گو با حجت الاسلام علی سراج

*انفاق و کمک به دیگران*

*انفاق و کمک به دیگران در سبک زندگی مؤمنانه چه جایگاهی دارد؟ مثلاً جایگاه نماز مشخص است و آدابی دارد ولی برای انفاق از جهت کلی چه جایگاهی می شود تصور کرد؟

از جهت اینکه صدقه باید با چه نظمی داده شود؛ در روایات ما بر صدقه روزانه تاکید شده است. یعنی فارغ از اینکه در هر ماه (پس از نماز اول ماه) یا هر هفته (در روزهای جمعه) صدقه دادن، تأکید شده است و ثواب بیشتری برایش در نظر گرفتن، تأکید شده است که هر روز، اول صبح صدقه بدهید. در روایات آمده است که با صدقه صبح، از بلاهای آن روز، خود را در امان قرار بدهید. حتی به صدقه در اول صبح و اول شب هم تأکید شده که صدقه صبح، بلاهای صبح تا شب و صدقه شب، بلاهای شب تا صبح را دفع می کند.

از جهت اینکه صدقه چه مقدار باید داده شود؛ در روایات به این دقت نیامده است که چند تومان صدقه بدهید، منتهی گفتند هرچه هستی حتی اگر از نظر مالی ضعیف هستی، صدقه بده. فرمودند افضل صدقات، صدقه کسی است که توانایی مالی زیادی ندارد ولی صدقه میدهد حتی اگر کم مقدار باشه. در روایات آمده  است که اگر می ترسی ندار شوی با خدا به وسیله صدقه دادن تجارت کن. البته طبعاً اینجا نباید زیاده روی کرد. مقدار آن تا حدی است که انقدر صدقه ندهی که خودت نیازمند شوی و در حدی باشد که از اضافه زندگیت ببخشی. حتی در روایات هست که نباید انقدر صدقه بدهی که ضرری که به تو وارد شده از سودی که به طرف مقابل وارد شده بیشتر باشد.

اولویت صدقه؛ اول خانواده خودت هست، بعد فامیل و همسایه و در نهایت دیگران. در روایات هست که اگر شما در فامیل، کسی را می شناسید که نیاز به صدقه دارد اول به او کمک کنید. افضل صدقات آن است که به پدر و مادرت میدهی، بعد به خانواده ات میدهی، بعد آن است که به فامیلت میدهی. انفاق به برادران دینیت هم از اولویت بالایی برخوردار است، که در آن هم برادران از نظر ایمانی و انقلابی بودن درجه بندی می شوند. اینجا صدقات مقادیرش بیشتر می شود. مثلاً شما صدقه روزانه ات را میدهی ولی صدقه اصلیت را کمک می کنی به نزدیکانی که می شناسی.

آداب صدقه دادن؛ این است که صدقه ای  که میدهی باید حلال باشد، باید به شخص مستحق بدهی و به جا خرج کرده باشی و اولویت را در نظر گرفته باشی حتی اگر به موسسه ای میدهی باید حتماً به آنجا اطمینان داشته باشی، نباید بر کسی که صدقه دادید منت بگذارید حالا با زبان باشد یا با نگاه و رفتار، باید اخلاص در صدقه باشد و برای ریا انجام نشود.

*مدل های دیگر انفاق که با پول یا مال انجام نشود را بیان کنید؟ مثلاً انفاق های تخصصی که الان باب شده است؟

قطعاً روی صدقه مال تأکید وجود دارد که بهتر است روزانه صدقه داده شود ولی محدود به مال نیست. مثلاً چیزی که بیشتر از مال روی آن تأکید شده است، اطعام است. یعنی آدم، گرسنگانی را سیر کند، حتی اگر طرف مال داشته باشد. اینکه شما فامیل را دعوت می کنی و غذا میدهی خودش ثواب دارد ، به ویژه اطعام نیازمندان مورد تاکید می باشد.

ترغیب دیگران به اطعام هم بسیار در روایات تأکید شده است که حتی اگر خودت نمی توانی، بقیه را تشویق به اطعام کن. در سوره حاقه آمده است که فلان کسی که در قعر جهنم است دو ویژگی داشت: ایمان به خدا نداشت و دیگران را به اطعام مساکین تشویق نمی کرد. یعنی عدم تشویق به اطعام مساکین را در کنار عدم ایمان به خدا قرار داده است. پس هم خودمان باید وارد صحنه بشویم و هم دیگران را تشویق به اطعام مسکین کنیم.

قرآن در بسیاری از موارد، صدقه را کمک مالی و غیرمالی به جامعه و حکومت اسلامی بیان می کند. مثلاً جامعه اسلامی نیاز دارد که شما الان وقت بگذاری و جایی کار کنی که فلان مشکل جامعه اسلامی حل شود. چه بسا حقوق ندهند یا کمتر بدهند یا شأن اجتماعی آن کمتر باشد. در بسیاری از موارد، قرآن صدقه را در آیاتی که مربوط به مسائل اجتماعی و جهاد بوده است بیان می کند . معروف ترین آیه ای که در مورد جهاد وجود داره آیه ” وَأَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّهٍ وَمِن رِّبَاطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّکُمْ وَآخَرِینَ مِن دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ یَعْلَمُهُمْ ۚ وَمَا تُنفِقُوا مِن شَیْءٍ فِی سَبِیلِ اللَّهِ یُوَفَّ إِلَیْکُمْ وَأَنتُمْ لَا تُظْلَمُونَ” –”و در برابردشمنان، آنچه در قدرت و توان دارید از نیرو و اسبان ورزیده را آماده کنید تا به وسیله آنها دشمن خدا و دشمن خودتان ودشمنانی غیر ایشان را-که نمی شناسیدشان ولی خدا آنان را می شناسد- بترسانید. و هر چه در راه خدا انفاق و هزینه کنید، پاداشش به طور کامل به شما بازپس داده می شود، وبر شما هرگز ستم نمی رود(از حقتان کاسته نمی شود).”(انفال:۶۰) است، که انفاق را در کنار جهاد آورده است.

پس یک کار هم همین است که اگر در جامعه اسلامی، اختلاف طبقاتی وجود دارد، که به جامعه اسلامی خدشه وارد می کند، خوب است که ما وقت و پول بگذاریم و به محرومین تخصصمان را ارائه دهیم تا این اختلافات کم شود.

در روایات آمده است برطرف کردن خار و خاشاک (و سنگ و…) از بین راه مردم صدقه است، کمک غیرمالی به فرد نیازمند اندوهگین، راهنمایی دیگران و مشاوره دادن به آنها، آدرس دادن به گمشده، با قدرت خود کمک دادن به  ضعیفان، صدقه دادن آبروی خود و آشتی ایجاد کردن بین افراد قهرکرده، کاشتن درخت که مردم و حیوانات از آن بخورند، همگی صدقه هستند.

در مورد زمان، قرآن می فرماید جهاد کنید به اموال و انفس، بعضی ها فکر می کنند منظور فقط جهاد مال و جان است. ولی همین که شما وقت می گذاری و از بدنت کار می کشی ، یعنی داری جهاد به انفس انجام میدهی.

*فعالیت های فرهنگی از قبیل آموزش و … را هم می شود جزء صدقه لحاظ کرد؟

بله باید در این زمینه بسیار رسیدگی کرد که این رسیدگی شامل رسیدگی فرهنگی، آموزشی و… می شود.

*خود اهل بیت سیره عملیشون چطور بوده است؟

در سوره های مکی ، نماز در کنار قربانی آورده شده است ، صلاه را در کنار اطعام مساکین می آورد؛ و در سوره های مدنی اقامه نماز در کنار دادن زکات آورده شده است. یعنی قرآن ارتباط با خدا را در کنار ارتباط با بندگان خدا قرار می دهد، و همین مساله در سیره اهل بیت هم بوده است : آنچه که از اهل بیت فراوان بیان شده است یکی عبادات ایشان بوده است که بسیارعبادات طولانی داشتند، و دیگری این است که به فقرا شبانه کمک می کردند. اهل بیت اکثراً پیشانی زبر و سر شانه های زبر داشتند که اولی نشان از سجده های طولانی و دومی نشان از کمک کردن به یتیمان دارد. پس از شهادت امامان، در زمان غسل ایشان همیشه می دیدند که شانه های آنها بسیار زبر بود، مثلا پس از شهادت امام سجاد(ع)، در زمان غسل ایشان دیدند که سرشانه و بالای کمر ایشان مانند زانو شتر زبر است و این موضوع به این جهت بود که شب ها کمک ها را روی شانه می گذاشتند و برای فقرا می بردند.این طور نبود که ائمه پول بدهند زیردست هایشان  برایشان انجام بدهند، باید حتماً خودشان می رفتند و به نیازمندان کمک می کردند.

*تأثیراتی که صدقه بر زندگی انسان می گذارد را بیان کنید؟

عمر را طولانی می کند، مرگ بد را دفع می کند، بیماری را شفا می دهد، بلا و سختی ها را دفع می کند، رزق را فراوان می کند، اموال را حفظ می کند، دعا را مستجاب می کند، باعث آمرزش گناهان می گردد، خشم خداوند را خاموش می سازد و حجاب مقابل آتش جهنم است. در روایت وارد شده است کسی که صدقه می دهد، خداوند بعد از مرگش جانشین خوبی برای او در فرزندانش است.

*تاثیراتی که انفاق روی جامعه می گذارد را بیان کنید؟

در اجتماع اثرات روانی روی افراد جامعه می گذارد و فقر را ریشه کن می کند. در حقیقت اگر جامعه ای انفاق نکند خودش را به هلاکت رسانده است از این جهت که فاصله طبقاتی برای کل جامعه و حتی برای ثروتمندان زیان آور است.

*علت و فلسفه انفاق در اسلام را توضیح دهید؟

در اسلام نکات مختلفی درباره انفاق هست. این همه تأکید بر انفاق به این جهت است که انسان بتواند راحت از خودش چیزهایی را جدا کند. علت اینکه می گویند روزانه صدقه بدهید این است که شما درطی روز چندین بار چیزهایی را از خودت جدا کنی، به دیگری بدهی و با نفس خودت مبارزه کنی.

روایت داریم که پس از ظهور، مؤمنین دنبال کسی می گردند که بتوانند به او انفاق کنند چون فقر در آن زمان ریشه کن شده است یا بسیار کم شده است. اگر تنها فلسفه انفاق این بود که فقیر، فقیر نماند چنین روایتی گفته نمی شد که افراد به دنبال کسی می گشتند که به او انفاق کنند. پس حتماً برکاتی در این انفاق وجود دارد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *